Regio – Terwijl de temperatuur verleden week opliep tot tegen de veertig graden, werd inwoners dringend geadviseerd de schaduw op te zoeken, voldoende te drinken en inspanning te vermijden. De hitte dicteerde het dagelijks ritme. Binnen blijven was voor velen geen luxe, maar noodzaak.

In het buitengebied tekende zich ondertussen een ander beeld af. In de weilanden van De Ronde Venen en Uithoorn staan koeien zoals ze dat altijd doen: grazend, ogenschijnlijk onverstoorbaar. Een vertrouwd Hollands tafereel dat bij zomerse omstandigheden nauwelijks vragen oproept. Maar tijdens een hittegolf krijgt datzelfde beeld een ongemakkelijke lading.

Waar mensen massaal verkoeling zoeken, staan dieren vaak urenlang in de volle zon. Her en der zoeken koeien de schaarse schaduw op, bijvoorbeeld langs een slootkant of samengedrongen bij het enige beschutte plekje in het veld. Het zijn kleine signalen die verraden dat ook vee de effecten van extreme hitte ondervindt.

Uitgebreide kennis
Dat roept onvermijdelijk vragen op. Want waar in de winter veel koeien een groot deel van de tijd op stal staan, lijkt bij extreme hitte het omgekeerde de norm: buiten blijven, ongeacht de omstandigheden. De vraag is niet zozeer of boeren hun verantwoordelijkheid nemen. De meesten beschikken over uitgebreide kennis van hun dieren en treffen maatregelen zoals voldoende drinkwater en, waar mogelijk, schaduwvoorzieningen. De vraag is eerder of het huidige systeem voldoende is ingericht op extremen die steeds minder uitzonderlijk lijken te worden.

Hittegolven worden frequenter en intenser worden. Dat heeft niet alleen impact op mensen, maar ook op dieren die volledig afhankelijk zijn van menselijke zorg. Wat ooit als ‘normale’ zomerse omstandigheden gold, verschuift langzaam richting situaties waarin extra maatregelen geen overweging meer zijn, maar noodzaak.

Ongemakkelijke discussie
Tegelijkertijd is het een ongemakkelijke discussie. De agrarische sector opereert binnen complexe economische en praktische kaders, waarin keuzes niet altijd zwart-wit zijn. Toch ontslaat dat de samenleving als geheel niet van de verantwoordelijkheid om kritisch te blijven kijken naar dierenwelzijn, zeker op momenten dat de omstandigheden extreem zijn. Zolang hitte nog wordt gezien als een tijdelijke uitzondering, blijft de aanpak reactief. Maar naarmate warme zomers structureler worden, dringt de vraag zich op of het buiten laten van vee onder alle omstandigheden nog vanzelfsprekend is.

De beelden van koeien die beschutting zoeken in een verder open landschap maken vooral een ding duidelijk: ook dieren ervaren hitte, en proberen daar binnen hun mogelijkheden mee om te gaan. Het is aan de mens om te bepalen in hoeverre die mogelijkheden toereikend zijn.

‘Ze kunnen best wat hebben’
Aan het eind van een kavel in onze regio, leunend tegen het hek, kijkt een melkveehouder naar zijn koeien. “Ze kunnen er best wat hebben”, zegt hij, terwijl hij zijn pet iets verder naar achter schuift. “Maar er zit wel een grens aan.”

Die grens ligt lager dan veel mensen denken. Koeien voelen zich het prettigst bij temperaturen tussen de 5 en 20 graden. Boven de 25 graden begint al sprake te zijn van hittestress, zeker als het ook nog vochtig is. “Dan gaan ze minder vreten, minder melk geven en vooral: ze worden loom”, legt hij uit. “Dat zie je meteen terug in hun gedrag.”

Om dat te voorkomen treft hij maatregelen, benadrukt hij. Extra drinkwaterpunten in de wei, een melkkoe kan op een hete dag tot wel 100 liter water drinken, en waar mogelijk schaduwplekken. “En als het echt te gek wordt, haal ik ze eerder naar binnen. Daar kan ik ventilatoren en sproeiers aanzetten. Dat is geen luxe, dat is gewoon nodig.”

Sterke dieren
Het idee dat koeien wel tegen een stootje kunnen noemt hij deels terecht, maar ook gevaarlijk. “Het zijn sterke dieren, ja. Maar ze zijn ook volledig afhankelijk van ons. Als wij niks doen, kunnen ze nergens heen. Geen parasol, geen koelkast.”

Toch is het volgens hem niet zo zwart-wit als het soms lijkt. “Binnen kan het ook heet worden als je niks doet. Buiten heb je vaak nog wat wind. Het gaat erom dat je blijft kijken: hoe gedragen ze zich? Liggen ze te hijgen of staan ze rustig te herkauwen? Dat verschil vertelt alles.”

Hij wijst naar een groepje koeien dat dicht bij de slootkant is gaan staan. “Zie je dat? Dat is hun manier om af te koelen. Dan weet ik: het is tijd om in te grijpen.”

Koeien zoeken in de wei de schaduw op. Foto: Wilco de Vries.