Excuses, excuses en nog eens excusess

Door Donald Esser.

Denk door. Wat voor een waarde hebben excuses, sorry. De wereld is er inmiddels van doordrenkt. Waar vroeger een bestuurder nog probeerde uit te leggen waarom iets was misgegaan, lijkt tegenwoordig vaak te volstaan: excuses, sorry. En als een sorry met een schaamteloze uitstraling niet werkt, doen we er gewoon nog eentje achteraan.

Minister David van Weel gaf verleden week het jongste staaltje bestuurlijke excuuscultuur, nadat hij volgens de Algemene Rekenkamer een verkeerde indruk had gewekt over politiecriminaliteitscijfers. Van Weel zei dat hij, al dan niet bewust, de Kamer de verkeerde indruk had gegeven en dat dit niet had mogen gebeuren. Eerst was er volgens hem geen sprake van mis-leiding van de Tweede Kamer. Daarna bleek er toch sprake van een verkeerd beeld. Vervolgens kwamen de excuses en ging hij door het stof. Uiteindelijk erkende hij dat hij de Kamer bedoeld of onbedoeld op het verkeerde been had gezet. Kijk, dat scheelt een hoop ambtelijke taal. Vroeger noemden we dat gewoon: ik zat fout.

Maar Van Weel is bepaald niet de enige. De afgelopen maanden vielen de excuses bijna niet meer bij te houden. Voor historische misstanden, gedwongen adopties, verkeerde berekeningen, gebrekkige communicatie en bestuurlijke blunders. Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht nam een half jaar geleden verantwoordelijkheid voor het verplaatsen van de kransen van de Nationale Dodenherdenking tijdens een Nakba-herdenking in Utrecht. Ze zei dat zij daarvoor verantwoordelijk was en dat het haar ‘zeer spijt’. Een ander sorry: op 21 juni bood Jetten namens de regering excuses aan aan de eerste generatie Molukkers voor de behandeling van de Molukse gemeenschap na aankomst in Nederland in 1951. En: in maart bood minister Dilan Yeşilgöz namens de regering excuses aan voor het Nederlandse bombardement op Mosul in 2016, waarbij zeven mensen omkwamen.

En ook dichter bij huis kunnen we er wat van. In Uithoorn moesten excuses worden aangeboden, nadat bleek dat de geluidberekeningen rond Schiphol niet klopten. Verkeerde cijfers waren zelfs in regelgeving terechtgekomen. Dat is best bijzonder. Als een inwoner thuis een rekenfout maakt, staat die niet meteen in de Staatscourant.

Ook in De Ronde Venen kennen we het inmiddels vertrouwde bestuurlijke ritueel. In Mijdrecht werd bij de vertraagde herinrichting van de Dukaton excuses aangeboden voor het ongemak en de teleurstelling. Prima natuurlijk. Maar ik vraag me inmiddels wel af wanneer beide gemeenten besluiten om van excuses gewoon een volwaardige dienstverlening te maken. Een inwoner belt: ‘Wanneer wordt mijn straat eindelijk eens afgemaakt?’ ‘Onze oprechte excuses voor het ongemak.’ ‘Maar wanneer is het klaar?’ ‘Daar kunnen wij helaas nog geen duidelijkheid over geven. Onze excuses.’ Een andere inwoner vraagt: ‘Wanneer komen die woningen waarover al jaren wordt gesproken?’ ‘Onze excuses.’ ‘Maar wanneer dan?’ ‘Onze excuses dat wij daar op dit moment geen antwoord op hebben.’ En bij Schiphol: ‘Waarom dendert dat vliegtuig alweer zo laag over mijn huis in Uithoorn?’ ‘Onze excuses.’ ‘Maar u zou toch iets aan die geluidsoverlast doen?’ ‘Daarvoor bieden wij eveneens onze excuses aan.’

Misschien moeten De Ronde Venen en Uithoorn maar gezamenlijk een Regionaal Centrum voor Excuses en Verontschuldigingen oprichten. Met een wethouder Sorryzaken, een ambtenaar Excuusbeleid en een digitaal loket met drie overzichtelijke knoppen: Iets misgegaan? Klik hier. Verkeerd geïnformeerd? Klik hier. Geen idee wat er aan de hand is? Klik hier. En wie weet komt er uiteindelijk ook nog een vierde knop: Wilt u weten wanneer het wordt opgelost? Probeer het volgend jaar nog eens.

Het mooie van excuses is namelijk dat ze niets kosten en bestuurlijk bijzonder weinig risico met zich meebrengen. Een brug herstellen, een woning bouwen, een weg opnieuw aanleggen of geluidsoverlast daad-werkelijk terugdringen is ingewikkeld, tijdrovend en duur. Een excuus is binnen dertig seconden geproduceerd. Een paar nette woorden, een ernstig gezicht en klaar.

En juist daar begint het te wringen. Want een excuus zonder oplossing wordt al snel een bestuurlijke pleister op een open wond. Het klinkt netjes, menselijk en betrokken, maar ondertussen ligt het probleem nog steeds bij dezelfde inwoner op de stoep. Misschien moeten we daarom oppassen dat ‘sorry’ niet het eindstation wordt. Een inwoner heeft uiteindelijk weinig aan een gemeentebestuur dat uitstekend zijn excuses kan formuleren, maar minder goed is in het voorkomen van de aanleiding.

Dus, beste bestuurders van De Ronde Venen en Uithoorn: blijf vooral excuses aanbieden als dat nodig is. Doe het oprecht. Kijk mensen aan. Erken wat er fout is gegaan. Maar doe daarna vooral iets. Want anders wordt ‘sorry’ het goedkoopste beleidsinstrument.

En mocht het toch weer misgaan? Geen probleem. Dan hebben we inmiddels genoeg ervaring. Dan zeggen we gewoon opnieuw sorry.