Wie staat er voor paal?

Door Donald Esser.

In Uithoorn staat een nieuwe attractie, op de kruising van de Admiraal de Ruyterlaan en de Troelstralaan. Geen kunstwerk, geen laadpaal en ook geen verdwaalde fatbike, maar een heuse politiecamera. Zo eentje die stoïcijns over de openbare ruimte tuurt, alsof hij zelf ook niet helemaal begrijpt wat hij daar doet. De vraag die onmiddellijk door het dorp gonst: waarom?

De politie geeft desgevraagd het enige antwoord dat altijd correct is en nooit iets zegt: ’De politie laat nu weten de camera te hebben geplaatst als onderdeel van een lopend opsporingsonderzoek.’ Een zin die in Den Haag inmiddels wordt gebruikt als universeel pleistermiddel. Het past altijd, het verklaart niets en het sluit elke vervolgvraag af als een automatische schuifdeur.

Wat betekent het eigenlijk? Alles en niets. Het kan gaan om een bende die ’s nachts schuttingen verplaatst, een mysterieuze zwerver met een hang naar tuinornamenten, of iets ernstigers waar men liever niet hardop over spreekt. Het kan zelfs zijn dat de camera vooral is geplaatst om te kijken wie er komt kijken naar de camera. Ook dat is tenslotte gedrag.

Het mooie van zo’n camera is, dat hij onmiddellijk zijn werk doet; nog voordat er een beeld is opgenomen. Buurtapps draaien overuren, gordijnen bewegen subtiel en mensen die normaal fluitend hun hond uitlaten, kijken ineens alsof ze de hoofdrol spelen in een Belgische misdaadserie. Niets maakt een wijk alerter dan een kastje op een paal.

Intussen blijft de overheid elegant op afstand. Transparantie is een groot goed, maar kent blijkbaar een maximum van zeven woorden, waarvan er drie standaard zijn: in verband met en onderzoek. Het is communicatie op dieet. Precies genoeg om te kunnen zeggen dat er gecommuniceerd is.

Misschien is dat wel de essentie van modern bestuur: zichtbaar handelen zonder verklaarbaar te zijn. Een camera plaatsen is daadkracht. Uitleggen waarom is optioneel. En ergens is dat geruststellend. Want stel je voor dat alles wél duidelijk was. Dan hadden we niets meer om over te speculeren bij de bakker.

Tot die tijd doet de camera wat hij moet doen: kijken. En wij doen wat wij het liefst doen: terugkijken, invullen en er het onze van vinden. In Uithoorn is dat voorlopig het meest actieve onderzoek van allemaal. Mijn advies: als je niets te verbergen hebt, loop even naar die paal en voer een leuke act uit. Die is duidelijk en herkenbaar in beeld. De politionele uitleg niet.