De marketingstrategische WK-voetbalfinale Spanje-Argentinië
Door Donald Esser.
Ik lag op bed, boven, op de slaapkamer. Even lekker relaxed kijken naar de WK-voetbal-finale Spanje-Argentinië. Mijn vrouw keek beneden één of andere BBC-detective, waarin na drie minuten alweer een lijk in een sloot lag. Ik aanschouwde Spanje-Argentinië natuurlijk met een vooroordeel. Ik was voor Spanje. Ik ben wat ouder, maar wel met gevoel voor historie, herinner ik me nog die asociale Argentijnse schoppers uit lang vervlogen tv-beelden.
Voor de geïnteresseerden: Feyenoord had in 1970 geschiedenis geschreven door als eerste Nederlandse club de Europa Cup I te winnen tegen Celtic. Daardoor mocht het aantreden tegen de Zuid-Amerikaanse kampioen uit Argentinië, Estudiantes de La Plata, destijds berucht om zijn harde en intimiderende speelstijl. De eerste wedstrijd in Buenos Aires eindigde in 2-2.
In de return in een afgeladen Kuip bleef het lang 0-0. Joop van Daele was als invaller in het veld gekomen voor Coen Moulijn. Rond het uur kreeg hij de bal voor zijn voeten en haalde van afstand uit. Zijn schot verdween laag in het Argentijnse doel: 1-0 voor Feyenoord. Dat bleek het enige doelpunt van de wedstrijd én de wereldtitel waard. De wedstrijd werd nog legendarischer door wat er ná de goal gebeurde. Van Daele speelde met een bril.
Een speler van Estudiantes, Oscar Malbernat, rukte die van zijn gezicht. Vervolgens werd de bril door een ploeggenoot van Estudiantes beschadigd of zelfs in tweeën gebroken. Het incident haalde wereldwijd de kranten. Het leverde zelfs een Nederlands carnavalsachtig liedje op: ‘Het brilletje van Van Daele’. De kapotte bril is tegenwoordig één van de bekendste relikwieën in het Feyenoord Museum.
Maar nu naar het heden. De finale van afgelopen zondag, die eigenlijk niet over voetbal ging, maar over het marketingtechnische showelement vooraf en in de pauze van Spanje-Argentinië. En ik moet zeggen: er werd niet echt Argentijns geschopt. Maar: er zijn van die momenten waarop je als voetballiefhebber verlangt naar iets revolutionairs. Geen nieuwe spelregel, geen VAR-update en zelfs geen slimme buitenspellijn. Nee, gewoon negentig minuten voetbal. Tweeëntwintig spelers, een bal en verder niemand die zichzelf belangrijker vindt dan het spel.
Op het veld gebeurde namelijk precies waarvoor miljarden mensen waren ingeschakeld. Spanje en Argentinië vochten een duel uit dat spanning, passie en kwaliteit combineerde. Een finale zoals een finale bedoeld is: spelers die tot de laatste seconde alles gaven, supporters die hun nagels opaten en commentatoren die langzaam hun stem kwijtraakten.
Maar ergens rondom dat prachtige voetbal voltrok zich tegelijkertijd een ander spektakel. Een circus. Een reizend gezelschap van FIFA-bestuurders, camera’s, protocollen, veiligheidsringen, VIP-tribunes en mensen die zichzelf heel belangrijk vinden, omdat ze toevallig naast een trofee mogen staan.
Op zulke momenten stel ik me voor dat Lionel Messi ergens in de catacomben heeft gezucht. Gewoon even met zijn ogen heeft gerold en heeft gedacht: jongens, mag het misschien ook een keer over voetbal gaan?
Ik vermoed, dat ook het Spaanse voetbaltalent Lamine Yamal iets soortgelijks heeft gedacht. Een jonge speler die droomt van doelpunten, prijzen en eeuwige roem, niet van eindeloze ceremonieën en mensen in maatpakken die zich gedragen alsof zij zojuist de winnende treffer hebben gemaakt. Dat blijft het wonderlijke van de voetbalwereld. De acteurs staan op het veld, maar de FIFA-figuranten willen steeds vaker de hoofdrol.
De supporters betalen, reizen, zingen en leven maandenlang naar zo’n finale toe. Kinderen willen scoren. Zoals Messi wil scoren. Zoals Yamal wil scoren. Zoals Spanje uiteindelijk scoorde in de verlenging.
En toch lukt het bepaalde mensen telkens weer om rondom een voetbalwedstrijd een sfeer te creëren alsof de opening van een luxe winkelcentrum minstens zo belangrijk is als de wedstrijd zelf. Misschien moeten we het de volgende keer anders doen. Laat de finale beginnen zonder entertainment, zonder lange toespraken. Alleen met vooraf de volks-liederen. Zet alle bestuurders, adviseurs, bobo’s, sponsors en andere professionele lintjesknippers gewoon in een aparte skybox met een plastic beker limonade en een schaal bitterballen. Geef ze een eigen microfoon die nergens op aangesloten zit. Dan kunnen ze urenlang vertellen hoe belangrijk ze zijn.
Ondertussen kijken wij naar voetbal. Want uiteindelijk onthouden we niet wie er naast de beker stond. We onthouden wie hem won. Spanje. En ergens is dat best geruststellend. Zelfs het grootste FIFA-circus ter wereld kan uiteindelijk niet op tegen een bal die in de verlenging tegen het net vliegt. Dat blijft gelukkig het mooiste applausnummer van allemaal.